ਚਾਤੁਰ ਮਾਸ ਦਾ ਸੰਕਲਪ
ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ — ਜਦੋਂ ਕੁਦਰਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ
ਰੁੱਤਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸੂਰਜ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਰੁੱਤਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 21 ਜੂਨ ਨੂੰ ਦੱਖਣਆਇਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੋ ਰੁੱਤਾਂ — ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤਾਂ — ਦੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ (ਸਾਵਣ, ਭਾਂਦੋ, ਅੱਸੂ ਅਤੇ ਕੱਤੇਂ) ਨੂੰ ਚਾਤੁਰ ਮਾਸ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਚਾਤੁਰ ਮਾਸ ਕੀ ਹੈ?
ਦੱਖਣਆਇਣ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਉੱਤਰੀ ਅਰਧਗੋਲੇ ਵਿੱਚ ਕਰਕ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਦੱਖਣੀ ਅਰਧਗੋਲੇ ਵਿੱਚ ਮੱਕਰ ਰੇਖਾ ਵੱਲ ਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਠਰ ਅਗਨੀ ਮੰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਯੂਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਜਠਰਾ ਅਗਨੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਾਤਪਿੱਤ ਨੂੰ ਸਮ ਰੱਖਣ ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਚਾਤੁਰ ਮਾਸ ਦੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ
ਸਾਉਣ
ਵਰਸ਼ਾ ਰਿਤੂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਹੀਨਾ। ਮੀਂਹ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਨਮੀ ਵੱਧਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਚਣ ਸ਼ਕਤੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਭਾਦੋਂ
ਵਰਸ਼ਾ ਰਿਤੂ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਮਹੀਨਾ। ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਪ੍ਰਕੋਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋੜਾਂ ਅਤੇ ਪਾਚਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅੱਸੂ
ਸ਼ਰਦ ਰਿਤੂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਹੀਨਾ। ਮੌਸਮ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਪਿੱਤ ਪ੍ਰਕੋਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਲਕਾ ਅਤੇ ਠੰਡਾ ਭੋਜਨ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕੱਤੇ
ਸ਼ਰਦ ਰਿਤੂ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਮਹੀਨਾ। ਪਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜਾਰੀ, ਜਠਰ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤਿ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਦੋ ਮੁੱਖ ਰੁੱਤਾਂ
🔥 ਜਠਰ ਅਗਨੀ — ਪਾਚਣ ਦੀ ਅੱਗ
ਆਯੂਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਜਠਰ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪਾਚਣ ਅਤੇ ਪਰਿਵਰਤਣ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਚਾਤੁਰ ਮਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ — ਇਸ ਲਈ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਵਧਾਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
🔥 ਜਠਰ ਅਗਨੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ?
ਇਹਨਾਂ ਦੋ ਰੁੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਠਰ ਅਗਨੀ ਮੰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਯੂਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਜਠਰਾ ਅਗਨੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਾਤਪਿੱਤ ਨੂੰ ਸਮ ਰੱਖਣ ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
- ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ: ਵਾਤ ਪ੍ਰਕੋਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਹਲਕਾ, ਗਰਮ ਭੋਜਨ ਲਾਭਦਾਇਕ
- ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ: ਪਿੱਤ ਪ੍ਰਕੋਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਠੰਡਾ, ਮਿੱਠਾ ਭੋਜਨ ਲਾਭਦਾਇਕ
- ਅਗਨੀ ਮੰਦ: ਭਾਰਾ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ
- ਸੰਜਮ: ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਰਤ ਅਤੇ ਸੰਜਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ
ਵਾਤ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ
🌬 ਵਾਤ ਪ੍ਰਕੋਪ
ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਵਾਤ ਦੋਸ਼ ਪ੍ਰਕੋਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਜੋੜਾਂ ਦਾ ਦਰਦ, ਅਫ਼ਾਰਾ ਅਤੇ ਪਾਚਣ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਰਮ, ਤਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਹਲਕਾ ਭੋਜਨ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
🔥 ਪਿੱਤ ਪ੍ਰਕੋਪ
ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਪਿੱਤ ਦੋਸ਼ ਪ੍ਰਕੋਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਜਲਨ, ਐਸੀਡਿਟੀ ਅਤੇ ਬੁਖ਼ਾਰ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਠੰਡਾ, ਮਿੱਠਾ ਅਤੇ ਕੌੜਾ ਭੋਜਨ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।
ਆਯੂਰਵੇਦ — ਕੁਦਰਤੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ
ਚਾਤੁਰ ਮਾਸ ਦਾ ਸੰਕਲਪ
