ਆਯੁਰਵੇਦ ਰਸ ਸ਼ਾਸਤਰ
ਤ੍ਰਿਵੰਗ ਭਸਮ
ਨਾਗ, ਵੰਗ ਅਤੇ ਯਸ਼ਦ ਤੋਂ ਬਣੀ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਖਣਿਜ ਔਸ਼ਧੀ
ਤ੍ਰਿਵੰਗ ਭਸਮ ਆਯੁਰਵੇਦਿਕ ਰਸ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਣਿਜ ਔਸ਼ਧੀ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਧਾਤੂਆਂ — ਨਾਗ (Lead), ਵੰਗ (Tin) ਅਤੇ ਯਸ਼ਦ (Zinc) — ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਾਰਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਭਸਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਧੁਮੇਹ (ਸ਼ੂਗਰ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੇਹ ਰੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਾਸੀਰ, ਰਸ, ਗੁਣ ਤੇ ਧਰਮ
| ਗੁਣ | ਵੇਰਵਾ |
|---|---|
| ਤਾਸੀਰ (ਵੀਰਯ) | ਗਰਮ (ਉਸ਼ਣ ਵੀਰਯ) |
| ਰਸ | ਕਸ਼ਾਇ (ਕਸੈਲਾ) ਅਤੇ ਮਧੁਰ |
| ਗੁਣ | ਲਘੁ (ਹਲਕੀ), ਰੁਖਸ਼ (ਸੁੱਕੀ), ਗਰਾਹੀ |
| ਦੋਸ਼ ਕਰਮ | ਕਫ-ਪਿੱਤ ਸ਼ਾਮਕ |
ਧਰਮ (ਲਾਭ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ)
- ਮਧੁਮੇਹ ਵਿੱਚ ਰਕਤ ਸ਼ੱਕਰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ
- ਪ੍ਰਮੇਹ (ਪਿਸ਼ਾਬ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਕਾਰ) ਵਿੱਚ ਲਾਭਦਾਇਕ
- ਸ਼ੁਕਰ ਧਾਤੂ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਵਾਜੀਕਰਣ ਗੁਣ
- ਸਧਾਰਨ ਦੁਰਬਲਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਵੇਤ ਪ੍ਰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ
ਮਾਤਰਾ: ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 125–250 mg, ਸ਼ਹਿਦ ਜਾਂ ਵੈਦ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੇ ਅਨੁਪਾਨ ਨਾਲ। ਇਹ ਭਸਮ ਖਣਿਜ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਯੋਗ ਵੈਦ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਹੀ ਵਰਤੀ ਜਾਵੇ।
